စစ္

 


စစ္
(၁၉၈၆ဧျပီလ သုတဗေဒသာစာေစာင္စာမ်က္ႏွာ ၁၀၄၊၁၀၅၊၁၀၆ မွအတြဲ၁၃အမွတ္၂)

အေစာဆံုးစစ္လက္နက္ 

သစ္သားလွံအက်ိဳးတစ္ခုျဖစ္သည္။၁၉၁၁ခုႏွစ္ဧျပီလအဂၤလန္္

ကြၽန္းအက္ဆက္ျပည္နယ္တြင္ေတြ႕ခဲ။ လွံက်ိဳးသက္တမ္းမွာသိပၸံနည္း

ျဖင့္္စစ္ေဆးႏိုင္ သည့္သက္တမ္းထက္ပင္ေက်ာ္လြန္ေနေသးသည္ဟုဆိုသည္ ပညာရွင္မ်ားက ထိုလွံက်ိဳးကိုခရစ္မေပၚမွီႏွစ္ေပါင္း၂သိန္းခန္႔မွ စစ္လက္ႏွက္တခုျဖစ္သည္ဟု ခန္႔မွန္းၾကသည္။

အရွည္ၾကာဆံုးစစ္ပြဲ

ကမၻာသမိုင္းတြင္ျဖစ္ပြားေသာစစ္ပြဲၾကီးမ်ားအနက္ကာလအရွည္ၾကာ ဆံုးစစ္ပြဲမ်ားအဂၤလန္ႏွင့္ျပင္သစ္တို႔ျဖစ္ပြားခဲ့ၾကေသာႏွစ္တရာစစ္ပြဲျဖစ္ သည္။ သကၠရာဇ္၁၃၃၈မွ၁၄၅၃ ထိ ၁၁၅ႏွစ္တိုင္တိုင္ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။ ထိုအတူျပတ္ေတာင္း ျပတ္ေတာင္းျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ခရူးဆိတ္စစ္ပြဲမွာလည္းပထမခရူးဆိတ္စစ္ပြဲ(၁၀၉၆-၁၁၀၄)မွန၀မ ခရူးဆိတ္စစ္ပြဲ(၁၂၇၀-၁၂၉၁) အထိသက္တမ္းအားျဖင့္ ၁၆၅ႏွစ္ၾကာျမင့္ခဲ့သည္ဟု ဆိုႏုိင္သည္။

အတိုဆံုးစစ္ပြဲ

ကမၻာအတိုဆံုးစစ္ပြဲမွာ ျဗိတိန္ႏိုင္ငံႏွင့္ အာဖရိကတိုက္မွဇန္ဇီဘာ (ယခု တန္ဇန္နီးယားႏိုင္ငံ၏ တစိတ္တေဒသ) တို႔ျဖစ္ပြားေသာစစ္ပြဲျဖစ္သည္။ ၁၈၉၆ခုႏွစ္ၾသဂုတ္လ၂၇ရက္ေန႔ နံက္၉နာရီ၂မိနစ္မွ ၉နာရီ၄၀မိနစ္အထိသာ ၾကာသည္။ ၿဗိတိသွ်ေရေၾကာင္း ဗိုလ္ခ်ဴပ္ဟယ္ရီဟုိး၀ပ္ေရာ္ဆင္ ဦးစီးေသာ ၿဗိတိသွ်ေရတပ္ဖြဲ႕သည္ကုိယ့္ ကိုယ္ကိုဘုရင္ေျမွာက္ျပီး နန္းတက္ေနေသာ ဆူလတန္ဆစ္ခါလစ္ကို နန္းေတာ္မွထြက္၍လက္နက္ခ်ရန္ရာဇသံေပးသည္။ မလိုက္နာေသာေၾကာင့္တပ္ဖြဲ႕မွ၃၈မိနစ္ၾကာအေျမွာက္မ်ားျဖင့္ပစ္ခတ္ျပီးေသာအခါမွ လက္နက္ခ်သည္။

အေသအေပ်ာက္အမ်ားဆံုးစစ္ပြဲ

စစ္အတြင္းေသဆံုးၾကေသာလူသားတို႔၏ အေရအတြက္ ႏွင့္တိုင္းတာမည္ဆိုလွ်င္ ကမၻာေပၚတြင္အေသအေပ်ာက္ အမ်ားဆံုးစစ္ပြဲမွာ ဒုတိယကမၻာစစ္ၾကီး (၁၉၃၉-၁၉၄၅) ျဖစ္သည္။ ဒုတိယကမၻာစစ္အၾကီးအတြင္း ေသဆံုးၾကရေသာ စစ္သည္ႏွင့္အရပ္သားစုစုေပါင္းမွာ ၅၄သန္း၈သိန္းခန္႔ရွိမည္ဟု ခန္႔မွန္းၾက သည္။ယင္းတို႔အနက္ ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စုတစ္ခုတည္း၏အေသအေပ်ာက္မွာ ၇သိန္း၈ သိန္းရွိသည္ဟုဆိုသည္။ လူဦးေရအခ်ိဳးအစားအရ စစ္ဒဏ္အခံရဆံုးႏိုင္ငံမွာ ပိုလန္ႏိုင္ငံျဖစ္ သည္။ စစ္အတြင္းပိုလန္လူမ်ိဳး ၆၀၂၈၀၀၀ခန္႔ေသဆံုခဲ့ရာ ထုိပမာဏမွာ လူဦးေရစုစုေပါင္း၏ ၂၂.၂% ပင္ျဖစ္သည္ ပထမကမၻာစစ္အတြင္းတိုက္ပြဲတြင္ က်ဆံုးေသာဦးေရမွာ ကိုးသန္းေက်ာ္ (၉၇၀၀၀၀၀၀) ဦးသာရွိျပီ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း တိုက္ပြဲတြင္က်ဆံုးေသာဦးေရမွာ၁၅သန္း ေက်ာ္ (၁၅၆၀၀ ၀၀၀)ဦးခန္႔ရွိသည္။

အဆိုးရြားဆံုးျပည္တြင္းစစ္

သမိုင္းစဥ္တြင္လူအေသအေပ်ာက္အမ်ားဆံုးျပည္တြင္း စစ္မွာ တရုတ္ျပည္တြင္ မန္ခ်ဴးအစိုးရလက္ထက္ ၁၈၅၁ခုႏွစ္ မွ ၁၈၆၄ခုႏွစ္အထိျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ တိုင္ပင္သူပုန္ထသမွ်ျဖစ္သည္။ ထုိကာလအတြင္းေသဆံုးသူစု စုေပါင္းမွာ သန္း၂၀ မွ သန္း၃၀ ခန္႔ အတြင္းရွိမည္ဟုခန္႔မွန္းထားၾကသည္။

စရိတ္အၾကီးဆံုးစစ္ပြဲ

ဒုတိယကမၻာစစ္ၾကီး၏ ကုန္ၾကစရိတ္မွာကမၻာေပၚတြင္ျဖစ္ျပီး သမွ်စစ္ပြဲအားလံုး ကုန္က်စရိတ္စုစုေပါင္းအေမရိကန္ေဒၚလာ ၁.၆ထရီလီယံ (သန္းေပါင္း၁၅၀၀၀ ၀၀၀) ရွိမည္ဟုသိရသည္။ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္းဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စု၏ ကုန္က်စရိတ္မွာ ေဒၚလာသန္းေပါင္း ၂၈၀ ၀၀၀ ရွိျပီး အေမရိကန္ျပည္ ေထာင္စု၏ကုန္က်စရိ္တ္မွာသန္းေပါင္း၅၃၀ ၀၀၀ ရွိသည္ဟုခန္႔မွန္းသည္။

ေသြးေခ်ာင္းအစီးဆံုးတိုက္ပြဲ 

သမိုင္းစဥ္တြင္စစ္သည္ အေသအေပ်ာက္အမ်ားဆံုးတိုက္ပြဲမွာ ပထမ ကမၻာစစ္အတြင္း ၁၉၁၆ခုႏွစ္ဇူလိုင္လ(၁)ရက္ေန႔မွ ႏို၀င္ဘာလ(၁၉)ရက္ေန႔ အထိျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ “ ဆြမ္း” တိုက္ပြဲျဖစ္သည္။ ထုိတုိက္ပြဲတြင္ႏွစ္ဦး ႏွစ္ဖက္က်ဆံုးသူ ေပါင္း(၁)သန္းေက်ာ္(၁၀၄၃၈၉၆) ရွိသည္။ မဟာမိတ္တို႔ဘက္မွ က်ဆံုးသူဦး ေရ ၆၂၃၉၀၇ ဦးရွိျပီး ဂ်ာမဏီ ဘက္မွက်ဆံုးသူဦးေရ ၄၁၉၉၈၉ ဦးရွိသည္ဟုဆိုသည္။ အရပ္သားမ်ားအပါအ၀င္လူအေသအေပ်ာက္ အမ်ားဆံုးတိုက္ပြဲမွာ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္းျဖစ္ပြားခဲ့ ေသာ “စတာလင္ဂရက္” တိုက္ပြဲျဖစ္သည္။ ထိုတိုက္ပြဲတြင္ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဘက္က်ဆံုးသူစုစုေပါင္း တသန္း သံုးသိန္းခန္႔ ရွိမည္ဟုခန္႔မွန္းထားသည္။ ဂ်ာမန္ဗိုလ္ခ်ဴပ္ၾကီးဖီးမာရွယ္ “ ဖရက္ဒရစ္ဖြန္ ပါလပ္” က ၁၉၄၃ခုႏွစ္ ေဖေဖၚ၀ါရီလ ၂ရက္ေန႔ တြင္ လက္နက္ခ်ျခင္းျဖင့္ထုိတုိက္ပြဲျပီးဆံုးခဲ့ သည္။

အၾကီးဆံုးေရေၾကာင္းတိုက္ပြဲ

သမိုင္းစဥ္တြင္ သေဘၤာႏွင့္ေလယာဥ္ အေရအတြက္အမ်ားဆံုး ပါ၀င္တိုက္ခိုက္ခဲ့ေသာေရေၾကာင္း တိုက္ပြဲမွာဖိလစ္ပိုင္ ကြၽန္းစုအနီးျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ဓလတီပင္လယ္ေကြ႕တိုက္ပြဲျဖစ္သည္။ ထုိတိုက္ပြဲတြင္ စစ္သေဘၤာ ၂၃၁စီးႏွင့္ေလယာဥ္၁၉၉၆ စင္းတို႔ပါ၀င္တုိက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း၁၉၄၄ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလ၂၂ရက္ေန႔မွ၂၇ ရက္ထိတုိက္ခိုက္ခဲ့ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ ထုိတိုက္ပြဲၾကီး တြင္မဟာမိတ္စစ္သေဘၤာ ၁၆၆စီး ၊ စစ္ေလယာဥ္ ၁၂၈၀ စင္းတို႔ႏွင့္ ဂ်ပန္စစ္သေဘၤာ ၆၅စီး ၊ စစ္ေလယာဥ္ ၇၁၆ စင္းတို႔ရင္ဆိုင္တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ ဂ်ပန္စစ္သေဘၤာ၂၆စင္းႏွင့္အေမရိ ကန္စစ္သေဘၤာ ၆စင္းနစ္ျမဴပ္ခဲ့သည္။ပထမကမၻာစစ္အတြင္း ၁၉၁၆ ခုႏွစ္ေမလ ၃၁ရက္ေန႕ တြင္ျဗိတိသွ်စစ္သေဘၤာ၁၅၀စီးႏွင့္ ဂ်ာမန္စစ္သေဘၤာ၁၀၁စီးတို႔သည္ ဂ်ဴလင္းေရေၾကာင္း တိုက္ပြဲၾကီးတြင္ရင္ဆိုင္တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ ထုိတိုက္ပြဲၾကီးတြင္ ၿဗိတိသွ်စစ္သေဘၤာ၁၄စီးႏွင့္ စစ္ သည္၆၀၉၇ ဦးဆံုးရႈံးခဲ့ျပီး ဂ်ာမန္ဘက္မွစစ္သေဘၤာ၁၁စီးႏွင့္စစ္သည္၁၅၄၅ဦးဆံုးရႈံးခဲ့ သည္။

အၾကီးဆံုးေရေၾကာင္းခ်ီစစ္ဆင္မႈ

ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း၁၉၄၄ခုႏွစ္ဇြန္လ၆ရက္ေန႕ တြင္ျပင္သစ္ “ေနာ္မန္ဒီ” ကန္ရိုးတန္းတေလွ်ာက္ထုိး စစ္ဆင္ခဲ့ေသာမဟာမိတ္တို႔၏ ၾကည္း ၊ ေရ ၊ ေလ စစ္ဆင္မႈသည္သမိုင္းတြင္ အၾကီးဆံုးေရ ေၾကာင္းခ်ီစစ္ဆင္မႈျဖစ္သည္။ ပထမသံုးရက္အတြင္းသေဘၤာ၇၄၅စီးသည္ သေဘၤာအုပ္စုအျဖစ္ ဖြဲ႕စည္းျပီး ကမ္းထိုးယဥ္၄၀၆၆စီး၏ အကူအညီျဖင့္စစ္သည္ေပါင္း ၁၈၅၀၀၀ ဦးႏွင့္ယာဥ္ေပါင္း ၂၀၀၀၀ ကိုသယ္ယူပို႔ေဆာင္ေပးခဲ့သည္။ ထုိးစစ္ဆင္မႈတြင္ေလထီးစစ္သည္ ၁၈၀၀၀ ကိုေလ ယာဥ္၁၀၈၇စင္းမွခ်ေပးခဲ့သည္။ တပ္မ၄၂ခုကိုေလေၾကာင္းမွေလယာဥ္၁၃၁၇၅ စင္းျဖင့္အကူ အညီေပးခဲ့သည္။ တလအတြင္းစစ္သည္ ၁၁၆၀၀၀၀ ၊ စစ္ယာဥ္ေပါင္း၂၀၀ ၀၀၀ ႏွင့္လက္နက္ ပစၥည္းတန္ခ်ိန္ ၈၄၀ ၀၀၀ ကိုဥေရာပကမ္းေျခသို႔ အေရာက္ပို႔ေဆာင္ေပးႏိုင္ခဲ့သည္။

အၾကီးဆံုးေလေၾကာင္းခ်ီစစ္ဆင္မႈ

အၾကီးဆံုးေလေၾကာင္းခ်ီစစ္ဆင္မႈမ်ား ၁၉၄၄ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၁၇ ရက္ေန႔တြင္နယ္သာလန္ႏိုင္ငံ အင္ဟမ္အနီး ၊ အဂၤလိပ္ႏွင့္အေမရိကန္တပ္မ၃ခု (စစ္သည္၃၄၀၀၀)ကို ေလယာဥ္အစီး၂၈၀၀ စက္မဲ့ေလယာဥ္၁၆၀၀တို႔ျဖင့္ ေလေၾကာင္းမွေပးပုိ႔တုိက္ပြဲ၀င္ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

အၾကီးဆံုးဆုတ္ခြာမႈ

သမိုင္းစဥ္တြင္အၾကီးဆံုးဆုတ္ခြာမႈမွာ၁၉၄၀ျပည့္ႏွစ္ ေမလ ၂၇ ရက္ေန႔မွ ဇြန္လ၄ရက္ေန႔အတြင္းျပင္သစ္ႏိုင္ငံ “ဒန္းကပ္” မွ အဂၤလန္ကြၽန္းသို႔ ၿဗိတိသွ်ႏွင့္ျပင္သစ္စစ္သည္၃၃၈၂၂၆ဦးတုိ႔ျပန္လည္ဆုတ္ခြာမႈျဖစ္သည္။ ထို သို႔ဆုတ္ခြာရာတြင္အရပ္ဘက္ႏွင့္ စစ္ဘက္ေရယာဥ္ေပါင္း၁၂၀၀တို႔က သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေပးခဲ့ ရသည္။

အဆိုးရြားဆံုးပိတ္ဆို႔မႈ

သမိုင္းစဥ္တြင္အဆိုးရြားဆံုး၀ိုင္း၀န္းပိတ္ဆို့မႈမွာဒုတိယကမၻာ စစ္အတြင္း ဆိုဗီယက္ျပညေ္ထာင္စုရွိ လီနင္ဂရက္ျမိဳ.ကိုဂ်ာမန္တပ္မ်ားက ရက္ေပါင္း ၈၈ၾကာ ၀ိုင္း၀န္းပိတ္ဆို့ထားမႈျဖစ္သည္။ဂ်ာမန္တပ္မ်ားသည္၁၉၄၁ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ ၃၁ရက္ေန႔မွ၁၉၄၄ခုႏွစ္ ဇႏၷ၀ါရီလ ၁၇ရက္ေန႔အထိ ပိတ္ဆို႔ထားရာ လီနင္ဂရက္ျမိဳ႕ အတြင္းရွိစစ္သည္မ်ားႏွင့္အရပ္သား စုစုေပါင္း ၁.၃သန္းမွ၁.၅သန္းအထိေသဆံုးခဲ့ၾကသည္ဟုသိရသည္။

ခရီးအေ၀းဆံုးသြားေရာက္တိုက္ခိုက္မႈ

ေလေၾကာင္းစစ္သမိုင္းတြင္ ခရီးအေ၀းဆံုးသြားေရာက္တိုက္ခိုက္မႈမွာ မၾကာေသးမွီက ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ေဖာ့ကလန္စစ္ပြဲအတြင္းကျဖစ္သည္။ ထုိစစ္ပြဲတြင္ျဗိတိသွ်ေလတပ္မွေဗာ္လကန္အမ်ိဳးအစား ဗံုးၾကဲေလယာဥ္တစ္စင္းသည္အက္ဆက္ရွင္းကြၽန္းမွေဖာ့ကလန္ကြၽန္းရွိ ပို႔စတင္လီျမိဳ႕သို႔သြား ေရာက္ဗံုးၾကဲတိုက္ခိုက္ျခင္းျဖစ္သည္။ ထုိခရီးမွာအသြားအျပန္မိုင္၈၀၀၀ေက်ာ္ကြာေ၀းသည္။

Guinness Book of World Records စာအုပ္မွ War ကိုေမာင္၀င္းဟန္က ဆီေလွ်ာ္ ေအာင္ဘာသာျပန္ဆိုျပီး

သုတပေဒသစာေစာင္အတြဲ၁၃၊ အမွတ္၂ ဧျပီလ၁၉၈၆ထုတ္စာအုပ္မွ

  Credit by သခင္ၾကီး(ျမန္မာသူငယ္ခ်င္းမ်ားေန ့)